Letterlijke tekst persconferentie presentatie coalitieakkoord op 30 januari 2026

JETTEN

Goedemiddag allemaal. 93 dagen na de verkiezingen is het gelukt. We weten dat velen van u de afgelopen tijd naar de politiek hebben gekeken met het gevoel dat het vast zat. Dat grote problemen niet zijn aangepakt. En dat de politiek te vaak verzandde in ruzie en oude tegenstellingen, in plaats van verbinding en nieuwe oplossingen. Maar wie verder kijkt ziet iets anders. Je ziet een land vol vertrouwen en energie. Een land dat groots durft te denken. Met mensen die elke dag de schouders eronder zetten. Ondernemers die willen vernieuwen. Jong en oud die naar elkaar omkijken. Zij zijn de optimisten die Nederland elke dag vooruit duwen. Ook toen de politiek te lang achterbleef. En dit is het moment waarop we weer gaan bouwen aan vooruitgang. Ons land wordt namelijk sterker als we investeren in mensen, in kansen en in de toekomst die we met elkaar delen, als we opstaan tegen hen die ons land opnieuw willen vastzetten in stilstand en verdeeldheid. We brengen de politiek weer in beweging, want mensen verwachten oplossingen. En wij hebben grote ambities en de moed om over partijschaduwen heen te stappen. Want juist nu de wereld om ons heen sterk verandert, is het de hoogste tijd dat politici weer samen verantwoordelijkheid nemen in ons landsbelang en met volle inzet voor alle mensen in Nederland, ongeacht wie je bent of waar je vandaan komt. Vandaag zetten we een nieuwe koers in voor ons land. We kiezen samen voor vrijheid, veiligheid, rechtvaardigheid en een goed leven voor iedereen. En dat doen we als coalitie door te investeren. Met meer oog voor de lange termijn. Voor die grote opgaves die vandaag om lef vragen, maar morgen meer rust geven. Dat is niet alleen idealisme, dat is daadwerkelijk ons land beter willen maken. En daarbij werken we aan echte doorbraken. Iedereen kent wel iemand die vastzit op de woningmarkt. Een zoon of dochter die noodgedwongen thuis blijft wonen. En daarom gaan we veel meer betaalbare woningen bouwen in nieuwe wijken en steden. In buurten waar vrouwen en meisjes altijd veilig over straat kunnen. We brengen het klimaat weer op koers met eigen schone energie en zorgen dat mensen en ondernemers

daar ook echt van gaan profiteren. We kiezen volop voor de gezondheid van mensen, zodat mensen niet pas hulp krijgen als ze ziek zijn, maar eerder steun om langer gezond te kunnen leven. En we versterken onze eigen veiligheid, zodat onze inwoners zich beschermd weten tegen agressie

en geweld. Met een land dat gezag inneemt in Europa en gerespecteerd wordt in de wereld. Ik ben er persoonlijk trots op dat we de bezuinigingen op onderwijs volledig terugdraaien. Elk kind, elke student verdient het beste onderwijs, met leraren die worden gezien en gesteund. Want wie investeert in onderwijs, investeert tegelijk in vrijheid, kansen en de kracht van onze economie. Dit akkoord van VVD, CDA en D66 maakt ook grote keuzes, vanuit het volste besef dat we verantwoordelijkheid dragen. Niet alleen voor vandaag, maar ook voor onze kinderen en kleinkinderen. Door ons land voor te bereiden op de vergrijzing en door sociale zekerheid en zorg betaalbaar en toegankelijk te houden voor iedereen. Dat vraagt dat we de zorgkosten minder hard laten stijgen, voorkomen dat mensen ziek worden en durven in te grijpen waar het vastloopt. Zodat mensen sneller worden behandeld en de beste zorg krijgen als ze die echt nodig hebben. Politiek met een uitgestoken hand vraagt iets van ons allemaal. Van de coalitie, van het parlement en van de samenleving zelf. En wat mij betreft wordt dit een samenwerkingskabinet. En daarom zeg ik, laten we onze krachten bundelen.

Binnen en buiten de politiek. Met maatschappelijke organisaties, bedrijven en alle mensen in het land. Door te luisteren, open te staan voor nieuwe ideeën en als bondgenoten samen op te trekken. Want de opdracht die voor ons ligt is groot. Maar Nederland is groot geworden door samenwerking. En onze geschiedenis toont aan dat vooruitgang, die bereiken we niet alleen, maar die creëren we samen. En voor dat mooie Nederland gaan wij met volle overtuiging aan de slag.

YEŞILGÖZ

Ik wil om te beginnen graag Rob en Henri en hun teams danken voor de zeer prettige samenwerking. Ik denk dat we de afgelopen maanden, weken, dagen, mijn stem is nog steeds een beetje schoor van vijf dagen opgesloten zitten in een ruimte zonder daglicht en zuurstof, excuses daarvoor, dat we daar met elkaar hebben ontdekt dat we hetzelfde doel voor ogen hebben. En dat is een daadkrachtig kabinet dat vier jaar zit en zich inzet vol actie en ambitie voor een sterker, veiliger en betere Nederland. En natuurlijk heeft het ook af en toe geschuurd. En zo hoort het ook, want we hebben soms hele verschillende ideeën over hoe je daar moet komen. Maar het geeft mij heel veel vertrouwen dat we zelfs op dat soort momenten nog steeds in goede sfeer en goede samenwerking door konden gaan en uiteindelijk het akkoord konden presenteren zoals het vandaag ook heeft. En als je daarnaar kijkt, dan herkent u ook echt de partijkleuren terug denk ik. Maar ik ben er ook heel erg blij mee dat het ons volgens mij gelukt is om daar een samenhangend verhaal neer te leggen. Een samenhangend verhaal voor Nederland. Voor al die Nederlanders die u ook achter ons ziet. Die zich elke dag inzetten voor ons mooie land. Om te laten zien dat wij het in goede samenwerking met elkaar, maar zoals Rob net ook zei, met de rest van de Kamer en de rest van het land ook vorm zullen geven. Persoonlijk ben ik heel erg blij met het resultaat. En ik hoop en ik denk dat ook veel VVD-kiezers zich erin zullen herkennen. En als u kijkt naar de zaken die wij doen, ik zal proberen niet alles te herhalen wat al gezegd is, investeren van 3,5% in onze defensie. Niet omdat het moet van iemand. Maar omdat we zelf kunnen staan voor de veiligheid van Nederlanders. Een ongelooflijk belangrijk punt. En ik ben er heel erg blij mee dat het ook echt gelukt is in het akkoord. En als u verder kijkt, ziet u ook dat we een streng en rechtvaardig asielbeleid voortzetten. Om ervoor te zorgen dat we grip hebben op wie ons land binnenkomt. Om ervoor te zorgen dat we de druk kunnen verlichten bij Nederlanders die daar zoveel overlast van ervaren of druk ervaren. Maar ook om ervoor te zorgen dat we plekken blijven hebben voor echte vluchtelingen. Dus we zorgen ervoor dat die asielwetten, zodra ze zijn aangenomen in de Eerste Kamer, ook onverkort worden uitgevoerd. We zorgen ervoor dat we criminele asielzoekers steviger aanpakken. En we zorgen ervoor dat op het moment dat er alternatieve huisvesting is er een wettelijk verbod komt, ook voor voorrang voor statushouders op de sociale huurmarkt. Wat we ook doen, is zorgen voor rust in de portemonnee. Heel veel mensen maken zich zorgen over de stijgende kosten. Dat erkennen wij met elkaar en we zien verschillende mogelijkheden om die lasten dan vervolgens ook te verlichten. Ik ben blij dat we kunnen zeggen dat de hypotheekrenteaftrek onaangetast zal blijven. En dat we ook gaan zorgen dat de belastingen op sparen, erven, schenken niet zullen stijgen. Dat autorijden betaalbaar blijft. Ontzettend veel belangrijke punten voor al die Nederlanders die elke dag de mouwen opstropen. Ruimte voor ondernemers hebben we ook met elkaar heel erg belangrijk gevonden. En daar hebben we ook voor gezorgd dat de energielasten enige verlichting ontvangen. Dat we regels per jaar, 500 per jaar minimaal zullen schrappen. Dat we zullen blijven investeren in een groeiende economie. Hoort ook bij, daar zijn we ook erg blij mee, dat we Lelystad Airport zullen openen. En zullen laten zien dat we als overheid heel goed snappen dat al het geld dat wij in het akkoord uitgeven voor al die belangrijke dingen die wij met z'n drieën delen, dat dat echt eerst verdiend moet worden. En al die mensen die dat voor ons verdienen, dat wij hen koesteren. En vervolgens is het natuurlijk ook van belang dat je de overheid slagvaardig maakt en zorgt dat de overheid ook mensen dient in plaats van in de weg zit. En dat betekent ook dat je kijkt naar waar het minder kan en waar je dan op een andere plek zou moeten intensiveren. Dus ook dat vindt u allemaal terug in het akkoord. Ik kijk uit naar onze samenwerking met elkaar, met de rest van de Kamer en met het land. En ik kijk er vooral uit naar een daadkrachtig kabinet dat echt aan de slag gaat met al die uitdagingen. Dank u wel.

BONTENBAL

Goedemiddag en welkom, dank voor jullie aanwezigheid. Na 33 dagen onderhandelen kunnen we vandaag ons coalitieakkoord presenteren. En ik wil allereerst Rob en Dilan bedanken voor de goede samenwerking en de prettige sfeer de afgelopen weken. Dat maakt me hoopvol voor de samenwerking de komende jaren. En onze informateur Rianne wil ik ook bedanken voor haar prettige manier van begeleiden van het formatieproces. De uitdrukking vreemde ogen dwingen is ook hier weer bewezen. We presenteren vandaag een akkoord als minderheidscoalitie en dat doen we vanuit het volle besef dat dit ons verhaal is maar dat we andere partijen nodig zullen hebben om deze plannen met ons waar te maken. Andere politieke partijen, sociale partners, maatschappelijke organisaties en medeoverheden. We zullen ons inspannen om deze samenwerking op te zoeken en te luisteren naar wat anderen inbrengen. Het verhaal van het CDA tijdens de afgelopen jaren en ook in onze verkiezingscampagne, draaide om drie pijlers. We moeten orde op zaken stellen, ruimte geven aan de verantwoordelijke samenleving en investeren in de economie van de toekomst. En ik ben trots op een coalitieakkoord waarin deze ambities concreet zijn uitgewerkt. We stellen orde op zaken door miljarden extra uit te trekken voor het bouwen van woningen, waarmee we de woningzoekenden weer op één zetten. Meer grip te krijgen op migratie en fors geld te steken in veiligheid en politie. Perspectief te bieden voor boeren. Met een fonds van 20 miljard voor de overgang naar een toekomstbestendige landbouw en Nederland daarmee van het slot te halen. We geven ruimte aan de verantwoordelijke samenleving door te bouwen aan een weerbare samenleving, door te investeren in defensie en in de maatschappelijke diensttijd voor jongeren. Gezinnen te steunen, door duidelijkere regels voor sociale media en het verhogen van de kinderbijslag. En door verenigingen te helpen met minder regels en een gemeenschapsfonds om plek waar mensen elkaar ontmoeten zoals buurthuizen te behouden. En we werken aan de economie van de toekomst, door te investeren in innovatie en het verdienvermogen van Nederland om ook in de toekomst onze welvaart op peil te houden. Het versterken van de regionale economie, door behoud van het Investeringsfonds mbo en steun voor regionale industrieclusters en door minder regeldruk voor mkb’ers, zodat zij meer tijd hebben om te ondernemen. Maar ik wil ook eerlijk zijn. Dit akkoord is niet vrijblijvend. We maken moeilijke keuzes die iets van ons allemaal vragen. Wij vragen van burgers en bedrijven een vrijheidsbijdrage om een deel van de kosten voor onze nationale veiligheid te kunnen betalen. We voeren hervormingen door in de zorg en de sociale zekerheid, zodat die in de toekomst ook beschikbaar blijft voor iedereen die dat nodig heeft. daarbij houden we steeds oog voor degenen die het meest kwetsbaar zijn. We willen graag aan de slag om te doen wat nodig is. Het CDA voelt een grote verantwoordelijkheid om die opdracht die wij van de kiezer hebben gekregen waar te maken. Ik wil iedereen bedanken die ons ondersteunt heeft, vanuit het Bureau Kabinetsformatie en laat vandaag het begin zijn van een kabinetsperiode waarin we woorden omzetten in daden. Dank u wel.

BREEDVELD (NOS)

Dan begin ik bij Rob Jetten. U als toekomstig verantwoordelijk voor dit kabinet als beoogd premier. U spreekt vandaag grote ambities uit, maar die moeten ook betaald worden. Dat doet u onder meer door forse bezuinigingen, miljardenbezuinigingen op de zorg en de sociale zekerheid. Hoe denkt u daar toch de nodige steun voor te krijgen om ook uitgerekend dit soort pijnlijke maatregelen, die ook omstreden liggen juist bij de partijen die u nodig heeft om daar steun te krijgen.

JETTEN

Het begint bij de vraag wat voor soort zorg wil je? Heel veel Nederlanders die nu balen van steeds stijgende zorgpremies, van lange wachtlijsten, van geen vaste huisarts, van eindeloos zoeken naar passende zorg voor een kind in de jeugdzorg of een ouder die meer zorg nodig heeft. Doorgaan op de huidige weg vinden wij onacceptabel, omdat wij ook die goede zorg niet alleen nu willen, maar ook voor toekomstige generaties. Dus de keuzes die we in dit akkoord maken zouden we ook in elk ander moment hebben gemaakt om die goede zorg ook te kunnen garanderen. Uiteindelijk leiden onze keuzes ertoe dat er minder extra geld naar de zorg gaat. Er wordt niet bezuinigd, we voorkomen alleen de enorme explosie van de zorgbegroting. En daarmee maken we ook ruimte om onder andere te investeren in defensie en nationale veiligheid. En ik denk dat iedereen die het nieuws een beetje volgt en ziet wat er in de wereld aan de hand is, het ook heel logisch vindt dat we zulke forse investeringen doen in onze krijgsmacht en in die Europese samenwerking. En in de gesprekken met de oppositiepartijen hebben we ook echt gemerkt dat ook daar behoefte is aan een nieuwe politiek, waar we samenwerken en verantwoordelijkheid dragen en als er partijen zijn met betere plannen dan in dit akkoord staan, dan gaan we heel graag dat gesprek aan. Kijken of we daar ook samen een handtekening onder hele concrete afspraken kunnen zetten. Maar met dit akkoord geven we in ieder geval wel een duidelijke richting aan.

BREMER (RTL)

Ook aan meneer Jetten. Het werd net al gezegd door mijn collega, er gaat veel gevraagd worden van de burger. Dus je moet meer eigen risico gaan betalen. Er komt een hele forse belasting die burgers ook moeten gaan opbrengen. Mensen die nu zitten te kijken, hoeveel extra moeten die wel niet gaan uitgeven in uw plannen?

JETTEN

Kijk, vandaag ook cijfers dat het goed gaat met de Nederlandse economie. Het gaat ook de komende jaren goed met de koopkracht. Bijna iedereen in dit land gaat er financieel op vooruit. En daarom vinden we het ook verantwoord om aan iedereen een kleine bijdrage te vragen aan die grote investeringen in onze veiligheid. Dat doen we netjes verdeeld over burgers en bedrijven, op een manier dat iedereen het ook kan meemaken. Maar we geven ook wel eerst het goede voorbeeld, want we snijden fors in de uitgaven van de overheid en we hervormen ook in die sectoren die anders door vergrijzing op termijn onbetaalbaar worden. En daarom vinden we dit een verantwoorde keuze. Ik ben er ook trots op, en wij alle drie, dat we bij het eigen risico niet alleen een verhoging doorvoeren, maar ook ervoor zorgen dat je straks niet meer in één keer je eigen risico hoeft te betalen. Dat dat met maximaal 150 euro per keer dat het wordt aangesproken. En dat staat ook tegenover 300

miljoen euro voor chronisch zieken en mensen met een handicap, om heel gericht mensen te helpen die veel meer zorg nodig hebben dan de meesten die waarschijnlijk in deze zaal zitten. Dus ik vind dat een rechtvaardige keuze die op de lange termijn die zorg betaalbaar houdt en die op de korte termijn het mogelijk maakt om onze veiligheid gewoon fors te verbeteren.

VRAAG (BNR)

Meneer Jetten, u zei net, ja we zijn blij, het is gelukt. 93 dagen na de verkiezingen. Maar het is toch wel een dubbel gevoel, want u presenteert hier een akkoord, u bent er in rap tempo uit met elkaar, niet zo snel als sinds Rutte-II volgens mij. En tegelijkertijd moet er voor elke wet een meerderheid worden gevonden. Wat stelt eigenlijk zo'n akkoord voor? En wat stelt het optimisme voor op het moment dat u hier maar met 66 zetels staat?

JETTEN

Kijk, bij de laatste Tweede Kamerverkiezing hebben Nederlanders een hele duidelijke keuze gemaakt.

Die hebben partijen die een politiek bedrijft die alleen maar gaat over haat en uitsluiting keihard afgerekend en hier staan drie partijen die, en dat had denk ik niet iedereen verwacht een paar maanden voor de verkiezingen, uiteindelijk een hele goede uitslag hebben neergezet. En, is deze coalitie de combinatie die wij alle drie van tevoren hadden gedroomd? Nee, dat kan ik wel zeggen, we hadden alle drie een andere voorkeur voor ogen. Maar in de huidige politieke context, ben ik er echt van overtuigd, is dit de beste keuze. Namelijk, drie partijen die hebben geïnvesteerd in het onderling vertrouwen en die er echt zin in hebben om aan de slag te gaan. Niet met een makkelijke opdracht of met een makkelijke boodschap, maar wel vanuit een verantwoordelijkheidsgevoel dat er heel veel moet gebeuren in Nederland. Ik vertrouw er ook op, dat dat ook geldt voor heel veel andere oppositiepartijen, maar zeker ook voor de medeoverheden, de boeren, natuurorganisaties, de zorgsector, allerlei partijen die wij de afgelopen weken hebben gesproken en ons hebben gevraagd: maak alsjeblieft een keuze. Kies welke kant je op wil op al die grote thema’s en zorg dat we dan daarna samen met die uitwerking aan de slag kunnen gaan. Dat is wat we willen doen. Dit is onze keuze. Maar we gaan ook zodra we op het bordes hebben gestaan al die partijen uitnodigen om met ons mee te denken, mee te doen om dit ook voor elkaar te krijgen.

VRAAG (ONBEKEND)

Meneer Bontenbal, u zegt dat u oog heeft voor de meest kwetsbaren in de samenleving, maar tegelijkertijd lees ik in de plannen dat verpleeghuizen eigenlijk niet meer te betalen zijn voor oudere mensen, de AOW-leeftijd stijgt, de arbeidsongeschikten leveren in, de WW-duur wordt verkort. Hoe gaat u dit uitleggen aan uw achterban?

BONTENBAL

Ik denk dat dat goed uit te leggen is. We weten allemaal dat de zorg bijvoorbeeld, niet toekomstbestendig is. Dus als wij daar niks aan doen, dan lopen wij als politiek weg voor een probleem waar we al jarenlang voor weglopen. Dus je kunt niet tegen ouderen zeggen we lossen het probleem op door er niks aan te doen. Wij willen de zorg toekomstbestendig maken, maar we hebben steeds als CDA, maar dat is breed gedeeld, gekeken naar op het moment dat je hervormingen in de sector doorvoert, moeten er ook steeds mogelijkheden zijn om de meest kwetsbaren te compenseren, dus je ziet bijvoorbeeld inderdaad, het eigen risico stijgt, maar daartegenover staat dus inderdaad een fors bedrag, ik dacht 350 miljoen was het geloof ik, voor chronisch zieken en gehandicapten, dus we kijken steeds naar welke mensen kunnen het dan niet betalen, of welke zijn het meest kwetsbaar en daar hebben we dat willen compenseren, bijvoorbeeld met dat budget voor chronisch zieken en gehandicapten. Hetzelfde zie je in het hoofdstuk over sociale zekerheid, daar doen we dat ook, dus er gaat extra geld beschikbaar komen voor levenlang ontwikkelen, dat soort potjes zitten daar allemaal in, dus we compenseren het wel degelijk. De AOW vind ik mooi dat u het zegt, die laten we dus ongemoeid, dus we weten dat er een pensioenhervorming is geweest, dat sommige ouderen daar ook nog aan moeten wennen, moeten zien hoe dat uitpakt. Nou, de signalen zijn nu goed, maar we hebben de AOW dus volledig met rust gelaten. Ik denk dat het goed is om dat te benoemen, omdat heel veel mensen dat wel degelijk als een basispensioen zien en de hervorming die we daar dan wel doorvoeren, dat is die één op één koppeling met de leeftijd per 2033, maar de AOW zelf blijft bijvoorbeeld ongemoeid. Dus ik denk dat juist in het hele verhaal het evenwicht goed is ingebakken. Ja, we vragen meer van mensen. Maar dat zijn vaak mensen die dat dan wel kunnen betalen. En de meest kwetsbaren ontzien we steeds.

VRAAG (DE TELEGRAAF)

Ik heb een vraag aan meneer Jetten. We lazen dat er in ieder geval nagedacht was over een staatssecretaris toeslagen. En ook in het verslag van informateur Letschert stond dat daar al over na was gedacht. Hoe gaat het kabinet er verder uitzien?

JETTEN

We hebben nu vandaag de presentatie van het coalitieakkoord. Dinsdag het debat in de Kamer. Dan hopen we natuurlijk steun te krijgen om ook de volgende fase te starten. De formatiefase. En dan willen we eigenlijk ook weer in hoog tempo door en snel de postenverdeling vaststellen. En daarna dan de invulling welke mensen dat dan gaan doen. Dus zodra we daar meer over te vertellen hebben dan zullen we dat laten weten. Misschien mag ik het dan meteen ook benoemen waarom we voor zowel voor de toeslagenaffaire, de afwikkeling daarvan, als voor Groningen daar ook in het coalitieakkoord bewust aandacht aan besteden. Want bij de toeslagenaffaire zien we dat nog veel ouders en gezinnen nog niet voldoende geholpen zijn, dus we willen echt door met die aanpak die door het afgelopen kabinet en de kabinetten daarvoor is ingezet. Maar ook in Groningen geldt dat heel veel mensen nog steeds met schade zitten, het herstel te lang duurt, te bureaucratisch verloopt. En dat die aandacht voor Groningen gewoon cruciaal is. Dus doorgaan met die aanpak, met een speciale regeringscommissaris die daar ook los van de politiek echt voor de Groningers kan zijn. Dat is een hele bewuste keuze die we hebben gemaakt. Maar de rest van de ministersploeg dat gaan we doen nadat het Tweede Kamerdebat is geweest.

VRAAG (HART VAN NEDERLAND)

Meneer Jetten, niemand van de oppositie die heeft op voorhand aangegeven steun te willen leveren aan de plannen. Dus op welke manier is dit stuk een uitgestoken hand aan de oppositie? En hoe zien jullie het voor die onderhandelingen met hen straks aan te gaan?

JETTEN

Nou ja, ik denk dat we alle drie wel weten dat de ministers flink aan de bak mogen. Bijna alle oppositiepartijen zijn bij ons langs geweest. Op één na. En die partijen hebben daar soms inhoudelijke aandachtspunten aan ons meegegeven. Ook verteld, wij willen heel graag binnen thema's kijken hoe we de plannen van zo'n kabinet kunnen verbeteren. Maar wij vinden alle drie dat daar het initiatief ook echt bij ons ligt. Dus wij verwachten straks ook van ministers dat als ze wetten hebben, nieuwe plannen of een begroting, dat in een vroeg stadium de hand wordt gereikt naar oppositiepartijen. Wie willen meedenken? Welke ideeën leveren er bij jullie? Hetzelfde geldt ook voor ondernemers, voor maatschappelijke organisaties die daar goede ideeën bij hebben. En zo ga je dat opbouwen richting debat in de Kamer waar je dan voldoende steun wil gaan krijgen. En ik kan me zomaar voorstellen dat iedereen wel aanvoelt. Sommige thema's lenen zich misschien wat meer voor samenwerking met de rechtse oppositie. Andere thema's wat meer voor samenwerking met de linkse oppositie. Maar de grote uitdagingen, zoals forse investeringen in defensie, het betaalbaar en toegankelijk houden van onze zorg, al die woningen bouwen, toekomstperspectief voor boeren, dat wil je eigenlijk het liefst met zo breed mogelijk politiek draagvlak, want het jojobeleid met elke zoveel jaar verkiezingen en weer een totale koersverandering, dat zijn Nederlanders echt zat. Daardoor hebben ze de afgelopen jaren te vaak gezien, de politiek praat heel veel, maar lost helemaal niks op. Dus het zoeken naar breed draagvlak, wat wij zullen moeten doen met 66 zetels, kan denk ik uiteindelijk ook helpen om tot beter beleid te komen dat ook langer stand houdt.

DE ZOETEN (NIEUWSUUR)

Ik heb een korte vraag, maar wel voor alle drie. U vraagt veel van de oppositie, maar wat vond u zelf de vervelendste maatregel om te moeten nemen?

JETTEN

Ladies first.

YEŞILGÖZ

Het is evident dat niet alles wat erin staat 100% VVD wens is, maar zo werkt het nooit met een akkoord. Ik vind het wel echt in samenhang, want ik vind het heel erg belangrijk te benadrukken dat we juist met z'n drieën hebben gekeken, waar gun je elkaar wat, waar heb jij echt iets nodig en hoe krijg je het verhaal ook dan weer samen rond. U weet dat als wij kijken naar hoe betaal je voor zaken, dat wij naar andere dekkingen zouden kijken. Dus dan hadden wij eerder gekeken naar, kan het iets minder bij ontwikkelingssamenwerking en kan het dan op een andere manier ingezet worden. Nou, dat is ons bijvoorbeeld niet gelukt. Ik denk dat ik het daar even bij hou, want anders ga ik mijn verkiezingsprogramma voorlezen, maar die weet ik nog uit mijn hoofd en u ook. De campagne is nog niet zo lang geleden. Maar het belangrijkste is wel dat je erin ziet dat iedereen dus een eigen verhaal overeind heeft kunnen houden richting de eigen kiezer. Tegelijkertijd beseffen dat het een rond verhaal moet zijn en die 66 zetels niet alleen in het parlement een minderheid vormen, maar we ook dus graag willen dat het hele land zich herkent in wat wij willen doen voor alle Nederlanders. En dat vind ik eigenlijk het allerbelangrijkste. Dus ik kan elke maatregel ook goed uitleggen en af en toe zal ik daarbij eerlijk zeggen, nou dat was niet helemaal mijn wens, maar ik sta er wel voor.

BONTENBAL

Waar het op aankomt in zo'n eindfase is dat je de politieke wensen die je allemaal hebt, dat je daar allemaal toch nog eens goed naar gaat kijken. Want je ziet het hele financiële verhaal zie je dan staan en dan zie je wat we dan allemaal te hebben verhapstukken, wat we ook van mensen vragen. Dus de plaat kijk je in zijn totaliteit. Welke lasten vraag je dan aan de samenleving? Hoe hou je het begrotingsbeleid netjes op orde? En dat betekent dus dat je constant ook naar de eigen wensen moet kijken. En dat hebben alle drie de partijen moeten doen. Daar zit denk ik het meeste pijn, want je gaat een verkiezingscampagne in, je gaat je idealen en je plannen uit je verkiezingsprogramma proberen te realiseren. Maar je weet ook dat als alle drie de partijen dat in de mate doen waarin ze dat hebben opgeschreven in hun eigen verkiezingsprogramma en CPB-doorrekening, dat het niet op die manier kan. En ik heb veel vragen gehad over, is de financiële plaat al rond? Nou, dat soort gesprekken heb je steeds. Hoe hou je de begroting op lange termijn binnen de perken? Wij willen alle drie degelijk financieel overheidsbeleid. Tegelijkertijd, we hebben ook onze partijpolitieke wensen. En hoe doe je dat nou zo dat dat niet uit de pan vliegt? Want je wil gewoon dat burgers uiteindelijk dit kunnen dragen. Dus we hebben allemaal moeten snoeien in onze eigen wensen. En ik denk toch dat het mooi is dat we daar ook...

VRAAG

(onverstaanbaar, red.)

BONTENBAL

Nou, als u kijkt naar het gezinspakket, als u kijkt naar bijvoorbeeld de regeling die wij hebben voor regionale campussen, ons gemeenschapsfonds. Als iemand mij gezegd had, u kunt daar ook twee keer zoveel geld in stoppen, dan had ik daar ook tevreden mee geweest, maar we hebben allemaal moeten schaven en ik denk toch dat het een heel mooi pakket is geworden daardoor.

JETTEN

Ik zag opeens Nijmegen voorbij komen op die beelden, dus ik weet niet wie dat heeft gemaakt, maar daar ben ik heel blij mee. Nou, natuurlijk, er zitten denk ik ook een aantal hele duidelijke voorstellen in het akkoord die uit één van de drie verkiezingsprogramma's komen. En dan kunt u er wel van uitgaan dat de andere twee hebben geprobeerd dat eruit te houden. Maar je moet elkaar ook af en toe wat gunnen. Dus er zitten... Ik ga ook met volle overtuiging een aantal keuzes verdedigen die niet in het D66-programma stonden, omdat een evenwichtig coalitieakkoord uiteindelijk ook de basis is om het lang met elkaar vol te houden. Waar ik vooral trots op ben is twee onderwerpen waar deze drie partijen de afgelopen jaren best wel veel in de clinch hebben gelegen. Wie had gedacht dat een coalitie met CDA en D66 nu het meest ambitieuze beleid heeft voor jonge boeren, voor de natuur en om het stikstofslot eraf te krijgen voor meer woningbouw? En daar zijn we allebei dus over onze eigen schaduw heen gestapt om het ook in één keer goed te doen. Of dat VVD en D66, we hebben in de campagne nog hele felle debatten over migratie gehad, maar we hebben ook gezegd we willen dat de volgende verkiezingscampagne een keer niet over migratie gaat. Dus als je dan daar afspraken over maakt, doe dan het volledige pakket, ga er dan nog een keer echt even een weekend hard over onderhandelen, maar maak dan afspraken die leiden tot een streng maar ook rechtvaardig migratiebeleid, zodat we daar allebei vol overtuigd onze handtekening onder kunnen zetten. En dat vind ik heel mooi, dat is volgens mij ook wel die nieuwe politiek waar we naar snakken dat je ondanks de verschillen toch kijkt hoe kun je samen die stap vooruit zetten. En ik hoop dat het ons gegund is om dat de komende weken en maanden met veel energie te gaan doen.